| Deel 2 Televisie | Deel 3 Radio Techniek |
English summary: Boy's books of the 1920s up to the 1960s often had Radio and Television as main subject, at that time a trend quite similar to the current computer technology. In this web-page a selection of these books are highlighted along with scans of their covers and illustrations. One thing these books had in common: they are thrilling and still most enjoyable to read!
Opvallend is, dat radio en televisie, vooral gedurende de periode 1920-1940 in veel jongensboeken een grote rol spelen.
In deze zonder uitzondering spannende boeken, weten onze helden gebruik makend van de al dan niet clandestiene zelfgebouwde zenders, schurken te vangen, de PTT opsporingsdienst te slim af te zijn of spectaculaire reddingen uit te voeren.
In deze korte beschrijving wordt een uitstapje gemaakt naar de jongenswereld van toen (die zich in deze boeken hoofdzakelijk afspeelt op de HBS e.d. ...)
en waarin de in ontwikkeling verkerende radio een geweldige belangstelling genoot,
een klein beetje lijkend op de hedendaagse computer trend.
Het leuke van deze boeken is dat hier veel minder de technische kant wordt belicht, waardoor de "radio" veel menselijker overkomt.
Dat de schrijvers hier en daar (technisch) de plank danig misslaan is in de verhalen nauwelijks storend.
Ter informatie: de meeste boeken die in deze web page worden besproken en waarvan de scans van de stofomslag werden gemaakt komen uit de collecties van verzamelaars waarvoor mijn dank.
Er zijn bibliotheeken waar deze boeken kunnen worden ingezien en soms worden ze ook uitgeleend!
In "HET RADIO SPOOK", rond 1925 geschreven door Jacques Berghuis Jr (Jack Bulterman),
schitterend geillustreerd door Jan Lutz en uitgegeven door Gebr. Kluitman te Alkmaar, wordt door een groepje Amsterdamse OHS'ers radiouitzendingen verzorgd onder de naam "Het Radio Spook".
Om de PTT opsporingsdienst te misleiden wordt afwisselend uitgezonden vanuit verschillende plaatsen in de stad opgestelde zenders.
Het verhaal speelt in hoofdzakelijk in Amsterdam. De "studio" wordt aangesloten via een normale telefoonlijn.
Wanneer de vader van een van de scholieren verdwijnt en bovendien verdacht wordt van diefstal wordt via de zender
een opsporingsactie gestart. Het resultaat is dat de echte boeven worden gepakt en de vader wordt bevrijd.
Dit alles in een gezamenlijke actie van de door PTT aangestelde detective "Dr Vleermuis" en de scholieren.
(Uit "HET RADIO SPOOK", hoofdstuk "Een verminkt SOS....")
In tegenstelling tot zijn vorige boek zijn de scholieren gelicentieerde zendamateurs (PA0HW) en maken verbindingen over de hele wereld met hun zelfgebouwde apparatuur. Een weddenschap tussen leeringen van verschillende scholen met als inzet wie het meest van zich zal laten spreken; dit is de feitelijke aanzet van een reeks van gebeurtenissen, die tesamen met mysterieuze radio-uitzendingen vanaf de planeet Mars en bedrijfsspionage op een grammofoonplaten fabriek, het spannende verhaal vormen.
.....George begon onmiddelijk te schrijven...CQ MARS CQ MARS CQ MARS..... Daarna was de uitzending plotseling beeindigd. George keek met een vuurrood gezicht naar de opgeschreven letters. Mars... Mars zocht verbinding! Al jaren hadden tientallen radioamateurs gehoopt een radio signaal te horen van levende wezens, die misschien op Mars zouden bestaan. En nu had hij het bericht gehoord!.......(Uit "HIER RADIO MARS", hoofdstuk "George maakt reclame")
Hoewel de radio in dit verhaal niet een hoofdrol speelt komen toch de Philips fabrieken te Eindhoven en de experimentele
Philips korte golf zender PCJ, met de toe al zeer poulaire omroeper Edward Startz, uitgebreid aan de orde.
Het verhaal dat zich afspeelt in Eindhoven, draait om geheimzinnige filmreportages die gemaakt worden door een zichzelf noemend "filmspook".
Bij de oplossing van de diefstal van een hoeveelheid radium, bestemd voor de Philips fabrieken, is dit Film Spook nauw betrokken.
...waar ze spoedig in de kamer van de heer Startz aanlanden.
De omroeper zat in een keurig ingericht vertrek. Voor hem hing een grote wereldkaart waarop punaises waren geprikt die aangaven op welke
plaatsen de zender buitengewoon goed te ontvangen was.....
....het rode lampje was zojuist aangegaan en de omroeper stapte op de microfoon toe.
"Hallo dames en heren", begon hij, "Hier is PCJ, de experimentele kortegolfzender van Philips Radio, werkend op een golflengte van 31.28 meter...."
(Uit "DE RADIUM DIEFSTAL", hoofdstuk: "De Notecrackers op de korte golf")
De "DE RADIO CLUB" werd geschreven rond 1934 door P.C.van Emburg, uitgegeven door Kluitman en geillustreerd door Hans Borrebach.
Dit spannende jongensboek vertelt over een stel vrienden die een radioclub oprichten. In clubverband worden radio ontvangers en zenders gebouwd,
die worden meegenomen tijdens een vacantie fietstocht door Belgie.
Door het bij toeval afluisteren van clandestiene radioberichten komen ze op het spoor van een spionagebende die het heeft voorzien op geheime documenten.
....plotseling klonk in de koptelefoon een licht gebrom dat overging in zacht suizen.... Zou het gaan? De spanning steeg.
Luider werd het suizen, er klonk een zacht geknetter...en plotseling....daar dook de stem van Karel op en sprak, of deze gewoon naast hen zat!
De drie luisterende jongens kregen een schok. "Hallo, hallo", klonk Karel's stem, "Hier Radio Terschelling!..."
(Uit "DE RADIO CLUB", hoofdstuk "Een plan en een proefneming!")
Liefhebbers van radio-vossenjachten kunnen hun hart ophalen in "DE WEDSTRIJD DER RADIO AMATEURS"
door A.D.Hildebrand, uitgeveven in 1939 door de Wereldbibliotheek te Amsterdam en geillustreerd door Rie Huismans-Kooyman.
Een vaste baan is de hoofdprijs van een radio vossenjacht wedstrijd, uitgeschreven door een grote radiofabriek.
Gedurende een aantal dagen moeten de deelnemers een bepaald aantal uren uitzenden met door de fabriek verstrekte zendertjes.
De jagers, uitgerust met de meest verfijnde peilapparatuur trachten de deelnemers in zo kort mogelijke tijd uit te peilen en te vinden.
Dat lukt ze heel goed, behalve bij onze twee helden, die enige malen door het oog van de naald glippen, onder meer doordat de jagers vlak
voor de schuilplaats van de twee vossen met moterfiets en al door een vermolmd bruggetje zakken.
Ook de volgende dagen hebben onze twee vrienden geluk en uiteindelijk wordt de fel begeerde betrekking gewonnen.
Een prima jongensboek dat de sfeer rond radio vossenjachten uitstekend weergeeft.
... toen hij de bundel hooi opzij rukte, keken ze in twee gezichten. Het ene gezicht was vuurrood van 't ingehouden lachen. Het andere gezicht keek hen nijdig aan met felle boze ogen. "U.D.E.", zei John West plechtig. "Gij zijt gesnapt! Het doet mij toch genoegen, dat ik jullie het eerst te pakken gekregen heb, want als ik ergens het land aan heb, dan is het opschepperij. Geef me de kaart!".....
(Uit "DE WEDSTRIJD DER RADIOAMATEURS", hoofdstuk "Een zender in een hooiberg en een modderbad")
"2 HBS'ers IN GEVAAR", geschreven door Floris van den Amstel, uitgegeven door uitgever P.D.Bolle te Rotterdam rond 1937
werd geillustreerd door W.Engels.
Het verhaal speelt zich af op het eiland Texel.
Een maatschappij die het verloren goud van de gezonken "Lutine" tracht te bergen blijkt de dekmantel te zijn van buitenlandse spionnen
die belangstelling hebben voor de vestingwerken op en aan de afsluitdijk.
Twee kamperende HBS'ers ontvangen op hun draagbare radiotoestelletje seinen die uiteindelijk leiden tot de arrestatie van de spionnen.
....toen het tegen middennacht begon te lopen, haalde Wim ook zijn kristalontvangertje voor de dag en zette zijn koptelefoon op.
Naast de omvangrijke en ingewikkelde apparaten van mijnheer Duffelmans maakte dat simpele kristalontvangertje maar een pover figuur.
En toch was het datzelfde onnozele ontvangertje geweest , dat een belangrijk spoor voor de ontdekking van de spionage bende had opgeleverd.
Zo goed en kwaad als het ging stelde Wim zijn ontvangertje in op de golflengte van de geheime zender....
(Uit "2 HBS-ERS IN GEVAAR")
|
Met een door de 'Radio Club' gebouwd ontvangtoestel worden radioberichten van een smokkelbende opgevangen. De club komt achter het adres van de bende en slaagt er in, na enige benauwde ogenblikken, samen met de politie de bende te ontmaskeren.
...vanzelfsprekend is Bert de man, die het meest de ether afzoekt naar nieuwe stations...het interessantste vindt hij natuurlijk 't zoeken op de ultra-kortegolf. Op zekere avond, als hij weer alleen zijn condensatoren verdraait, meent hij een heel bijzondere zender te hebben gevonden...Nederlandsch, en dat op een golflengte van 55 meter!. Bert hoeft er dus geen ogenblik aan te denken, of het misschien Huizen, Hilversum of Leuven is. Het verschil daarmee is tè groot... (Uit "DE GEHEIME ZENDER", hoofdstuk: "De zender. - Bert's avontuur") |
Een volgend boek van A.D. Hildebrand verscheen in 1937 bij uitgeverij Meulenhoff te
Amsterdam "W.K.L. ROEPT U! GOLFLENGTE 301.5 METER", geillustreerd door P. Stempel.
In een klein dorp aan zee worden al geruime tijd, na sluiting van de Hilversumse zender,
clandestiene radio uitzendingen verzorgd door "Radio W.K.L.".
Twee jongens merken dat het 's nachts niet pluis is bij de oude ruine in de duinen.
Ze gaan op onderzoek uit en ontdekken, wat de plaatselijke politie niet mocht gelukken, een geheime zender!
Samenwerking met de radio piraten volgt; de zender wordt bijna ontdekt en op tijd verplaatst naar een boot,
vanwaar men vanuit zee de uitzendingen voortzet.
(25 jaar vóór Radio Veronica!)....
Bij een plotseling opstekende storm redt Radio W.K.L. de opvarenden van een nood verkerend jacht,
maar zijn later zelf genoodzaakt om hulp via de zender in te roepen!
...nu begreep Wim, waar de zonderlinge fiets zonder wielen, in de hoek van de kelder voor was bestemd. Kees ging op het zadel zitten, pakte het stuur en begon te trappen. Ap schakelde het zendertje in.... In het midden van de kelder hing de microfoon en naast de zender stond een draaitafel met pickup...
(Uit "W.K.L ROEPT U! GOLFLENGTE 301.5 METER", hoofdstuk "De ontdekking van W.K.L.")
|
|
|
|
In "PH 24 ANTWOORDT NIET!!", door Hein van Makkum, omstreeks 1933 uitgegeven door De Tijdstroom te Lochum, maakt de schrijver het technisch wel heel erg bont. De inzittenden van een in de jungle van India gecrashed vliegtuig maken een noodoproep met behulp van uit primitieve middelen gebouwde vonkzender. De zendenergie (op een golflengte van 30cm!) wordt gebundeld in een parabool antenne. Deze noodsignalen worden gehoord op een laboratorium van de TH te Delft (!) waarna een hulpactie op gang komt. Hein van Bakkum schreef nog een vervolg: "DE ONDERGANG VAN DE PH 24"(Geillustreerd door WG van der Hulst en eveneens uitgegeven door De Tijdstroom in Lochum) waarin een spannende jacht op uranium wordt beschreven.
De verdere avonturen in dit boek spelen zich af aan boord van een schip, hier bedienen de helden van het verhaal de scheepszender. |
|
...ze vonden alles aan boord prachtig en mooi, maar het allermooiste toch wel was de radioinstallatie. Een heuse lampzender en ook nog een kleine noodzender, een kwart kilowatt marconizendertje met een vonkenbruggetje. Net echt... (Uit "DE ONDERGANG VAN DE PH 24", hoofdstuk"Op zee") |
|
|
|
|
|
|
|
DRAADLOOS GERED door Marcel J.A.Artz, met illustraties door Rein Stuurman en een bandontwerp door Walther Smit werd in 1933 uitgegeven door B J Smit te Amsterdam.
HET GEHEIM VAN DE ELECTRA door J.Feitsma met 14 illustraties door BJ van Kempers werd rond 1934 uitgegeven door De Steenuil te Amsterdam.
DE KONING DER ZEE door Percy F. Westerman in de 30er jaren uitgegeven door Johannes Muller te Amsterdam Deze drie boeken gaan over radiotelegrafie aan boord van schepen. Spannende verhalen, maar weinig technisch inhoudelijk. |
|
|
"DE RADIO JONGENS" serie, geschreven door Gerald Breckenridge, werd vertaald uit het Engels. De boeken werden uitgegeven door C.G.Campagne te Enschede en bij Roelofs van Goor te Amersfoort. De volgende titels zijn bekend: DE RADIO JONGENS AAN DE MEXICAANSCHE GRENS, DE RADIO JONGENS BIJ DEN GEHEIME DIENST, DE RADIO JONGENS BIJ DEN DOUANEDIENST, DE RADIO JONGENS BIJ HET ZOEKEN VAN DE SCHAT VAN DE INCA'S, DE RADIO JONGENS BIJ HET OPSPOREN VAN DE VERLOREN ALASKA EXPEDITIE, DE RADIO JONGENS ZOEKEN HET VERLOREN ATLANTIS, DE RADIO JONGENS IN HET DONKERST AFRIKA, DE RADIOJONGENS BIJ DE GRENSPATROUILLE. Deze boeken zijn in feite meer spannende avonturenboeken dan door de titel gesuggereerde "radio" boeken. Na de tweede wereldoorlog werden een aantal titels heruitgegeven, onder meer als omnibus. |
|
"HARRY WILS, RADIO OMROEPER REPORTER",
door Frank van Duin geeft de sfeer rond de radio-omroep en radio-reportage voortreffelijk weer.
Dit boek werd rond 1936 uitgegeven bij H Meulenhoff te Amsterdam en geillustreerd door P.Stempels
DE FAMILIE VAN DAM VOOR DE RADIO werd eveneens geschreven door Frank van Duin
en rond 1937 uitgegeven door H Meulenhoff in Amsterdam.
VAN DE DAKEN DER HUIZEN van P.A. Sparenburg, geillustreerd door D.Stemmer werd uitgegeven door J.M.Bredee, te Rotterdam (Dank aan Fred Marks voor de scan) |
|
|
Al vele jaren ben ik op zoek naar een klein boekje met de titel: DE RADIO-CLUB waarvan ik het bestaan vermoedde. Niemand kon mij hiermee verder helpen omdat het blijkbaar een kleine oplage betrof van een onbekende uitgever. Ook de naam van de schrijver was niet bekend. Regelmatig koop ik via het internet jeugdboeken bij Hans Eland's Boekenpakhuis in Alkmaar
(jawel, niet zo lang geleden vond ik daar eindelijk Wereldkampioen 2003 van Leonard Roggeveen!).
In een mailtje schreef ik Hans dat ik op zoek was naar een klein boekje met de titel 'De Radio-Club' en verzocht hem hier eens naar uit te kijken...
Soms kan het raar lopen en als je al niet gelovig was zou je het haast van worden maar we hebben je boek in huis. Wel in een slechte staat maar goed hij is er wel ! Iets over ons bedrijf. Ik ben een eenmansbedrijf met vaak wat hulpjes cq hulp. Ik doe dit werk al een kleine 15 jaar en met veel plezier Ik heb dus in die 15 jaar misschien wel een kleine miljoen boeken door mijn handen zien gaan cq ingekocht. Van dat miljoen bewaren wij er misschien 20% van en de rest gaat in de oud papierbak. Nu zal je misschien zeggen wat heeft te maken met dit boekje. |
|
|
"DE GEHEIME STEM UIT DEN AETHER", door Dick Faber, werd uitgegeven door De Steenuil rond 1940. Het zeer spannende verhaal speelt zich af in het oude vooroorlogse Rotterdam en in Oostvoorne. Heel herkenbaar voor de oudere Rotterdamse lezer is de beschrijving van het fameuze stoomtrammetje naar Oostvoorne. Het boek gaat over twee jongens en een zelfgebouwde radio die een een geheime zender in Oostvoorne beluisteren van waar uit een politieke groep zijn bevelen krijgt. Een voor die tijd een heel actueel en best wel geloofwaardig verhaal. |
|
EXPERIMENT MET DE V.R. werd geschreven door O.Kerssen en in 1947 uitgegeven door G.B. van Goor, geillustreerd door de schrijver. Dit boek is een duidelijk voorbeeld van de veranderende trend in het technisch jongensboek. Door een fout in de verzending komt een schooljongen in het bezit van een experimenteel vliegtoestel, V.R. of ook wel "Vliegende Ransel" genaamd. Die heeft al spoedig in de gaten hoe het toestel moet worden bestuurd en ondervindt dat de "V.R." alleen van 22.00 uur 's avonds tot 4.00 uur 's morgens te gebruiken is. Dit is het begin van allerlei avonturen waarin een draagbare zend/ontvanger, een diefachtige elektrotechnisch adviseur, tevens gokker op sportevenementen en nachtelijke vluchten met de "VR" een rol spelen. |
DE HOBBYCLUB OP AVONTUUR IN ZWITSERLAND 2 en DE HOBBYCLUB BOUWT MODELSTAD, aangekondigd in de eerste twee boeken zijn waarschijnlijk nooit uitgegeven.
W.N. van der Sluys, (auteur van "Hier Holland Radio") schreef van 1955 tot midden van de 60er jaren de
bekende "Draadje" serie in de Zonnebloem reeks die werd uitgegeven door Kluitman te Alkmaar:
DE CLUB VAN DRAADJE KNAPT HET OP
SOS DRAADJE
DE CLUB VAN DRAADJE EN HET GRIEZELDING
DE CLUB VAN DRAADJE WINT HET TOCH!
DRAADJE'S RUIMTEVAART AVONTUUR
DE CLUB VAN DRAADJE EN DE GEHEIME SATELLIET (1958)
DE CLUB VAN DRAADJE EN HET VERDWIJNTOESTEL
|
MARCONI door B.Graafland verscheen (vermoedelijk midden 50er jaren) in de KLIMOP REEKS bij de uitgevers maatschappij West-Friesland te Hoorn. Een verhaal over het leven van de uitvinder.
HET KORTEGOLF MYSTERIE door Franklin W. Dixon. |
DE STRIJD VOOR HET VADERLAND (Voorjaar 1943) door H.J.Haarman,
werd geschreven in 1944 en na de oorlog uitgegeven door VA Kramers te Rijswijk.
Het boek gaat over drie vrienden die betrokken raken bij het verzet.
Hierbij speelt ook een geheime zender een rol.
Meer avonturen van het drietal, Klaas, Wim en Henry zijn te lezen in andere deeltjes van Haarman's "De Strijd .." serie,
allen uitgegeven door uitgeverij VA Kramers.
Radiozendamateurisme komt in veel delen voor, maar speelt meestal een bescheiden rol.
Bekend zijn de volgende titels:
|
|
|
|
|
|
OP HET SPOOR VAN DE NACHTEGAAL is een boek over drie jongens die tijdens hun kampeervakantie in een dorp terecht komen waar zendpiraterij op de visserijband de plaatselijke hobby is.
De illegale zenders brengen het luchtverkeer in gevaar, en de jongens helpen de politie om de uiterste gevaarlijke Nachtegaal op te rollen.
Het boekje verscheen in 1957 en kostte f1,50 in de Kluitman Jeugdserie. (Scan en tekst Gerard Tel waarvoor mijn dank)
DRIE JONGENS VOOR DE MICROFOON gaat over drie jongens die carriere willen maken in de muziek.
Geschreven door Frans Soulier met illustraties van Hans Borrebach. Het werd in 1955 uitgegeven bij Kluitman.
SPANNING IN DE RODE LEEUW van Leonard Roggeveen werd geillustreerd door John Van Hummel en vermoedelijk rond 1957 uitgegeven door Van Goor in Den Haag.
GEHEIM AGENT LENNET CONTRA DE SPIONNEN door "Luitenant X" werd oorspronkelijk uitgegeven in Frankrijk
in een reeks andere avonturen van de hoofdpersoon Lennet. In dit spannende verhaal komt radiocommunicatie veelvuldig voor.
